تفاوت کم‌شنوایی انتقالی و حسی‌عصبی در نوار گوش

وقتی فردی متوجه کاهش شنوایی می شود، یکی از مهم ترین مراحل تشخیص، مشخص کردن نوع کم شنوایی است. کم شنوایی همیشه به یک علت ایجاد نمی شود و ممکن است مشکل در گوش خارجی یا میانی، گوش داخلی یا مسیر عصبی شنوایی باشد. به همین دلیل، صرفاً پایین بودن آستانه شنوایی در نوار گوش برای تشخیص علت کافی نیست و باید الگوی راه هوایی و راه استخوانی نیز بررسی شود. دو نوع مهم کم شنوایی، کم شنوایی انتقالی (Conductive Hearing Loss) و کم شنوایی حسی عصبی (Sensorineural Hearing Loss) هستند. نوع دیگری نیز به نام کم شنوایی آمیخته وجود دارد که ترکیبی از هر دو است.

تفاوت اصلی این دو نوع در این است که در کم شنوایی انتقالی، مشکل بیشتر در مسیر انتقال صدا از گوش خارجی و میانی به گوش داخلی ایجاد می شود؛ اما در کم شنوایی حسی عصبی، گوش داخلی، حلزون یا مسیر عصبی شنوایی درگیر است.

در نوار گوش چگونه کم شنوایی انتقالی و حسی عصبی را تشخیص می دهند؟

برای درک تفاوت این دو نوع کم شنوایی، ابتدا باید بدانیم که در ادیومتری معمولاً دو مسیر شنوایی بررسی می شود:

• راه هوایی (Air Conduction)
• راه استخوانی (Bone Conduction)

در راه هوایی، صدا از طریق هدفون یا گوشی به گوش ارائه می شود و کل مسیر شنوایی شامل گوش خارجی، پرده گوش، گوش میانی و گوش داخلی درگیر است.

در راه استخوانی، ارتعاش از طریق استخوان جمجمه به گوش داخلی منتقل می شود و بنابراین نقش گوش خارجی و میانی تا حد زیادی دور زده می شود. به همین دلیل مقایسه آستانه های راه هوایی و استخوانی یکی از مهم ترین روش ها برای تشخیص نوع کم شنوایی است.

الگوی کم شنوایی انتقالی در نوار گوش

در کم شنوایی انتقالی، معمولاً آستانه راه هوایی بدتر از راه استخوانی است؛ یعنی فرد از طریق هدفون صدای ضعیف تری را نسبت به مسیر استخوانی دریافت می کند.

در این حالت بین آستانه راه هوایی و راه استخوانی اختلاف ایجاد می شود که به آن Air-Bone Gap یا فاصله هوایی ـ استخوانی گفته می شود.

به صورت ساده:

راه هوایی: کاهش شنوایی دارد
راه استخوانی: نسبتاً طبیعی یا بهتر است
Air-Bone Gap: وجود دارد

این الگو می تواند نشان دهنده وجود مشکل در گوش خارجی یا میانی باشد.

الگوی کم شنوایی حسی عصبی در نوار گوش

در کم شنوایی حسی عصبی، مشکل در گوش داخلی، حلزون یا مسیر عصبی شنوایی ایجاد می شود. در این حالت، چون مسیر استخوانی نیز درگیر است، آستانه های راه هوایی و استخوانی هر دو کاهش پیدا می کنند.

بنابراین معمولاً:

راه هوایی: کاهش دارد
راه استخوانی: کاهش دارد
Air-Bone Gap قابل توجه: وجود ندارد

در واقع دو منحنی در نوار گوش به یکدیگر نزدیک هستند و اختلاف قابل توجهی میان آن ها دیده نمی شود.

تفاوت کم شنوایی انتقالی و حسی عصبی در یک نگاه

ویژگی	کم شنوایی انتقالی	کم شنوایی حسی عصبی
محل اصلی مشکل	گوش خارجی یا میانی	گوش داخلی یا مسیر عصبی
راه هوایی	کاهش دارد	کاهش دارد
راه استخوانی	طبیعی یا بهتر	کاهش دارد
Air-Bone Gap	معمولاً وجود دارد	معمولاً وجود ندارد
علت های شایع	جرم گوش، عفونت، مایع گوش میانی، آسیب پرده گوش	افزایش سن، صدای شدید، برخی بیماری ها و داروهای اتوتوکسیک
امکان درمان علت زمینه ای	در بسیاری از موارد وجود دارد	بسته به علت، معمولاً محدودتر است
احتمال جراحی	در برخی بیماری ها قابل بررسی است	در موارد خاص و بسته به علت
درمان با سمعک	در برخی موارد	یکی از گزینه های رایج
نیاز به ارزیابی تخصصی	بله	بله

البته نوار گوش نباید به تنهایی تفسیر شود. پزشک معمولاً نتیجه ادیومتری را در کنار شرح حال، معاینه گوش، وضعیت پرده گوش، تست گفتاری و در صورت نیاز تست های تکمیلی بررسی می کند.

Air-Bone Gap در نوار گوش چیست و چرا اهمیت دارد؟

یکی از مهم ترین اصطلاحاتی که هنگام بررسی ادیوگرام با آن مواجه می شویم، Air-Bone Gap است.

این فاصله، اختلاف میان آستانه شنوایی در راه هوایی و راه استخوانی را نشان می دهد. اگر راه هوایی نسبت به راه استخوانی افت بیشتری داشته باشد، وجود این فاصله می تواند به نفع کم شنوایی انتقالی باشد. برای مثال، اگر در یک فرکانس آستانه راه هوایی حدود ۵۰ دسی بل و آستانه راه استخوانی حدود ۲۰ دسی بل باشد، فاصله قابل توجهی میان دو مسیر وجود دارد. چنین الگویی می تواند نشان دهنده مؤلفه انتقالی باشد.

در مقابل، اگر هر دو مسیر تقریباً در یک سطح افت کرده باشند و فاصله قابل توجهی بین آن ها وجود نداشته باشد، الگو بیشتر با کم شنوایی حسی عصبی سازگار است.

نکته مهم این است که تفسیر دقیق Air-Bone Gap به فرکانس، آستانه ها، شرایط تست و ماسکینگ مناسب نیز وابسته است و نباید تنها بر اساس یک عدد یا یک نقطه از نمودار تصمیم گیری کرد.

چه بیماری هایی باعث کم شنوایی انتقالی می شوند؟

کم شنوایی انتقالی زمانی ایجاد می شود که انتقال مکانیکی صدا در گوش خارجی یا میانی دچار اختلال شود.

برخی از علل مهم آن عبارت اند از:

جرم فشرده گوش

تجمع شدید جرم در کانال گوش می تواند مسیر انتقال صدا را مسدود کند و باعث افت شنوایی انتقالی شود.

عفونت گوش میانی

وجود التهاب یا مایع در گوش میانی می تواند حرکت طبیعی پرده گوش و استخوانچه ها را مختل کند.

سوراخ شدن پرده گوش

پارگی پرده گوش می تواند انتقال انرژی صوتی به گوش داخلی را کاهش دهد.

اتواسکلروز

در این بیماری حرکت یکی از استخوانچه های گوش میانی، به خصوص استخوان رکابی، دچار اختلال می شود و ممکن است الگوی کم شنوایی انتقالی ایجاد شود.

مشکلات استخوانچه های گوش

آسیب، گسستگی یا اختلال حرکتی استخوانچه های گوش میانی نیز می تواند باعث ایجاد Air-Bone Gap شود.

در برخی از این شرایط، درمان علت زمینه ای می تواند شنوایی را بهبود دهد و در بعضی بیماران، جراحی گوش یکی از گزینه های درمانی محسوب می شود. با این حال، تصمیم برای جراحی باید پس از معاینه و بررسی کامل شنوایی انجام شود.

چه عواملی باعث کم شنوایی حسی عصبی می شوند؟

در کم شنوایی حسی عصبی، مشکل عمدتاً در گوش داخلی، حلزون یا مسیر عصبی انتقال پیام های شنوایی ایجاد می شود.

از علل شناخته شده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش سن و کم شنوایی مرتبط با سن
• قرار گرفتن طولانی مدت در معرض صدای شدید
• برخی اختلالات گوش داخلی
• بیماری منییر
• برخی عفونت ها
• عوامل مادرزادی و ژنتیکی
• برخی داروهای آسیب رسان به گوش
• بعضی اختلالات عصب شنوایی

در این نوع کم شنوایی، ممکن است فرد علاوه بر کاهش بلندی صدا، در درک واضح کلمات، به خصوص در محیط های شلوغ نیز مشکل داشته باشد. تشخیص علت دقیق کم شنوایی حسی عصبی اهمیت زیادی دارد؛ به خصوص اگر کاهش شنوایی ناگهانی، یک طرفه یا نامتقارن باشد.

کم شنوایی آمیخته چیست؟

گاهی نوار گوش فقط یک الگوی انتقالی یا حسی عصبی را نشان نمی دهد و هر دو مؤلفه همزمان وجود دارند. به این وضعیت کم شنوایی آمیخته یا Mixed Hearing Loss گفته می شود.

در این شرایط:

• آستانه راه هوایی کاهش یافته است.
• آستانه راه استخوانی نیز کاهش یافته است.
• بین راه هوایی و استخوانی فاصله وجود دارد.

بنابراین ممکن است فرد همزمان دچار مشکل در گوش خارجی یا میانی و آسیب گوش داخلی باشد.

تشخیص کم شنوایی آمیخته اهمیت ویژه ای دارد، زیرا ممکن است بخشی از مشکل با درمان بیماری گوش میانی یا مداخله جراحی اصلاح شود، در حالی که بخش حسی عصبی نیاز به درمان یا توانبخشی شنوایی جداگانه داشته باشد.

آیا کم شنوایی انتقالی با جراحی گوش درمان می شود؟

پاسخ به این سؤال به علت کم شنوایی بستگی دارد. برخی مشکلات گوش خارجی و میانی با درمان دارویی یا اقدامات ساده برطرف می شوند، اما در بعضی شرایط مانند برخی مشکلات پرده گوش، استخوانچه ها یا اتواسکلروز، جراحی گوش می تواند یکی از گزینه های درمانی باشد.

در مقابل، کم شنوایی حسی عصبی معمولاً ناشی از آسیب ساختارهای حساس گوش داخلی یا مسیر عصبی است و جراحی در همه بیماران نمی تواند شنوایی طبیعی را بازگرداند.

به همین دلیل، قبل از تصمیم برای جراحی، پزشک باید نوع افت شنوایی، شدت آن، علت احتمالی، وضعیت گوش میانی و نتیجه تست های شنوایی را بررسی کند. منابع آموزشی تخصصی نیز تأکید می کنند که کم شنوایی انتقالی در مقایسه با کم شنوایی حسی عصبی، در برخی شرایط بیشتر قابلیت اصلاح با مداخلات جراحی دارد.

چه زمانی باید به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کرد؟

اگر کاهش شنوایی جدید یا مداوم دارید، بهتر است برای مشخص شدن علت آن ارزیابی تخصصی انجام شود. مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی به خصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:

• کاهش شنوایی یک طرفه
• کاهش شنوایی ناگهانی
• تفاوت واضح شنوایی بین دو گوش
• احساس گرفتگی یا پری گوش همراه با کاهش شنوایی
• وزوز گوش یک طرفه
• سرگیجه همراه با کاهش شنوایی
• سابقه عفونت های مکرر گوش
• خروج ترشح از گوش
• مشاهده افت شنوایی در نوار گوش بدون علت مشخص

کاهش شنوایی ناگهانی، به خصوص اگر طی مدت کوتاهی ایجاد شده باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است و نباید صرفاً به وجود جرم گوش یا گرفتگی گوش نسبت داده شود. همچنین در کم شنوایی حسی عصبی نامتقارن، بسته به شرایط بیمار ممکن است بررسی های تکمیلی برای یافتن علت احتمالی ضروری باشد.

آیا فقط با نگاه کردن به نوار گوش می توان نوع کم شنوایی را تشخیص داد؟

در بسیاری از موارد، الگوی ادیوگرام اطلاعات مهمی درباره نوع کم شنوایی ارائه می دهد؛ اما تفسیر نوار گوش باید در کنار سایر اطلاعات بالینی انجام شود.

پزشک یا شنوایی شناس ممکن است بر اساس شرایط بیمار از تست هایی مانند:

• ادیومتری تون خالص
• ادیومتری گفتاری
• تیمپانومتری
• تست های رفلکس آکوستیک
• OAE
• ABR
• و در شرایط خاص تصویربرداری

استفاده کند.

بنابراین اگر روی نوار گوش شما عبارت هایی مانند Conductive، Sensorineural، Mixed یا Air-Bone Gap نوشته شده است، بهتر است نتیجه کامل توسط متخصص بررسی شود و بر اساس یک بخش از نمودار، علت قطعی تعیین نشود. ادیومتری زمانی ارزش تشخیصی بیشتری دارد که همراه با شرح حال، معاینه و سایر یافته های بیمار تفسیر شود.

جمع بندی

مهم ترین تفاوت کم شنوایی انتقالی و حسی عصبی در نوار گوش، نحوه قرار گرفتن آستانه های راه هوایی و استخوانی است.

در کم شنوایی انتقالی، راه هوایی بیشتر دچار افت می شود، در حالی که راه استخوانی نسبتاً بهتر باقی می ماند و در نتیجه Air-Bone Gap ایجاد می شود. در کم شنوایی حسی عصبی، هر دو مسیر هوایی و استخوانی افت می کنند و معمولاً فاصله قابل توجهی بین آن ها وجود ندارد.

البته تشخیص نهایی تنها با یک نمودار انجام نمی شود و باید علت، شدت، یک طرفه یا دوطرفه بودن افت شنوایی و سایر علائم بیمار نیز بررسی شود.

اگر نوار گوش نشان دهنده کاهش شنوایی است، مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی می تواند مشخص کند که مشکل از گوش خارجی یا میانی است، به گوش داخلی مربوط می شود یا ترکیبی از هر دو وجود دارد. در صورت وجود بیماری های قابل اصلاح گوش میانی، ممکن است درمان دارویی یا جراحی گوش نیز در برنامه درمان قرار گیرد.

سوالات متداول

۱. از کجا بفهمیم کم شنوایی انتقالی است یا حسی عصبی؟

با بررسی آستانه های راه هوایی و راه استخوانی در نوار گوش می توان نوع کم شنوایی را تا حد زیادی مشخص کرد. در کم شنوایی انتقالی معمولاً فاصله ای بین این دو آستانه وجود دارد، اما در کم شنوایی حسی عصبی هر دو مسیر دچار افت می شوند. تشخیص نهایی به بررسی سایر یافته های بالینی نیز نیاز دارد.

۲. آیا وجود Air-Bone Gap در نوار گوش نشانه کم شنوایی انتقالی است؟

وجود فاصله قابل توجه بین آستانه های راه هوایی و استخوانی می تواند نشان دهنده مؤلفه انتقالی کم شنوایی باشد. بااین حال، اندازه گیری دقیق آستانه ها، شرایط انجام تست و ماسکینگ مناسب باید بررسی شوند.

۳. آیا کم شنوایی انتقالی قابل درمان است؟

در بسیاری از موارد، درمان علت زمینه ای می تواند به بهبود شنوایی کمک کند. برای مثال، جرم گوش، مایع گوش میانی یا برخی مشکلات پرده گوش و استخوانچه ها قابل درمان هستند. نوع درمان به علت و شدت کم شنوایی بستگی دارد.

۴. آیا کم شنوایی حسی عصبی با جراحی درمان می شود؟

درمان کم شنوایی حسی عصبی به علت و شدت آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، سمعک یا سایر روش های توانبخشی شنوایی کمک کننده هستند و در برخی بیماران واجد شرایط، کاشت حلزون بررسی می شود. جراحی معمول گوش لزوماً آسیب حلزون یا عصب شنوایی را برطرف نمی کند.

۵. تفاوت کم شنوایی انتقالی و حسی عصبی در علائم چیست؟

در هر دو نوع ممکن است فرد صداها را ضعیف تر بشنود. در کم شنوایی انتقالی، احساس گرفتگی گوش یا سابقه عفونت گوش میانی ممکن است وجود داشته باشد؛ در کم شنوایی حسی عصبی، اختلال در تشخیص گفتار، به ویژه در محیط های شلوغ، شایع است. بااین حال، علائم به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند.

۶. کم شنوایی آمیخته در نوار گوش چگونه مشخص می شود؟

در کم شنوایی آمیخته، آستانه های راه هوایی و راه استخوانی هر دو افت دارند و هم زمان فاصله ای بین آن ها مشاهده می شود. این الگو می تواند نشان دهنده وجود هم زمان اختلال انتقال صدا و آسیب گوش داخلی یا مسیر عصبی شنوایی باشد.

۷. آیا کم شنوایی ناگهانی خطرناک است؟

کاهش شنوایی ناگهانی، به خصوص در یک گوش، نیازمند ارزیابی پزشکی فوری است. نباید بررسی آن را به تأخیر انداخت یا بدون معاینه، علت را صرفاً گرفتگی گوش یا تجمع جرم دانست.